مرمت گر

منشور میراث ساخته بومی (Charter on Built Vernacular Heritage)

مصوب دوازدهمین مجمع عمومی ایکوموس در مکزیکو، اکتبر 1999

مقدمه

میراث ساخته (معماری) بومی جایگاهی عمده در احساس و مباهات هر ملت دارد. این میراث به عنوان فرآورده ای ویژه و جذاب جامعه، پذیرفته شده است. علی الظاهر بی شکل و معمولی می آید، ولی با این وجود صاحب نظمی از آن خود است. در عین حال که قابل استفاده است، دارای ارزش و زیبایی است. این میراث، کانون زندگی معاصر و در عین حال، یادگاری از تاریخ جامعه است. هرچند اثر انسان است، آفریده زمان نیز می باشد. بی حرمتی به میراث بشری است اگر انسان همت به حفاظت این هارمونی های سنتی تشکیل دهنده وجود خود نکند.

میراث ساخته شده بومی است، چراکه؛ بیان بنیادین فرهنگ یک جامعه است و نیز رابطه اش با سرزمینش و در عین حال بیان گونه گوناگونی فرهنگی جهان است.

ساخته های بومی طریقه سنتی و طبیعی است که اجتماعات خود را پناه می دهند. روند مستمری است که تغییرات ضروری و همسازی دائمی را به عنوان پاسخی به الزامات محیطی و اجتماعی، پاسخ می گوید. بقای این سنت در سراسر جهان توسط نیروهای اقتصادی و همگنی فرهنگی و معمارانه تهدید می شود. چگونه می توان با این نیروها رویارونی کرد، مسئله ای بنیادین است که باید توسط جوامع و نیز دولتها، برنامه ریزان، معماران، حفاظتگران و گروه مرکب از متخصصین فرارشته ای مورد رسیدگی قرار گیرد. به علت همگنی فرهنگ و تغییرات اجتماعی ـ اقتصادی جهانی، ساخت و سازهای بومی سراسر جهان به شدت آسیب پذیرند و مواجه با مسائل جدی منسوخ شدگی، تعادل درونی و ادغام شدن است.

از اینرو ضرورت دارد که علاوه بر منشور ونیز، اصولی را برای مراقبت و حمایت از میراث ساخته شده خود پایدار سازیم.

مباحث کل

1-       انواع ساخته های بومی را می توان به طریق زیر شناسایی کرد:

-          طریقه ساختن که جامعه در آن سهیم باشد؛

-          ویژگی محلی یا منطقه ای قابل تشخیص که پاسخگو به محیط باشد؛

-          سبک منسجم؛ شکل و ظاهر یا استفاده انواع ساختمان تثبیت شده بطور سنتی؛

-          خبرگی سنتی در طرح و ساختمان که بطور غیررسمی منتقل شده باشد؛

-          پاسخی مؤثر به الزامات محیطی و اجتماعی؛ و

-          کاربرد مؤثر سیستمها و مهارت های سنتی ساختمان

2-       درک و صیانت موفق از میراث ساخته شده بومی بستگی به تضمین و پشتیبانی جامعه، بهره برداری و نگهداری مستمر دارد.

3-       دولتها و مراجع مسئول باید حق تمام جوامع را برای نگهداشت سنتهای زنده خود به رسمیت شناخته، آنها را از طریق امکانات در دسترس قانونی، اداری و مالی حمایت کنند و آنرا به نسلهای آینده بسپارند.

اصول حفاظت

1-       حفاظت از ساخته های میراث بومی با خبرگی فرارشته ای باید به مرحله اجرا درآید، در عین اینکه تغییر و توسعه اجتناب ناپذیر را مدنظر قرار داده، به هویت فرهنگی تثبیت شده احترام گذارده شود.

2-       کارهای معاصر روی ساختمانها، گروهها و استقرارهای بومی می باشد، ارزشهای فرهنگی و شخصیت سنتی آنها را پاس دارد.

3-       ساخته های میراث بومی به ندرت با تک بناها معرفی می شوند، و زمانی به نحو احسن حفظ می شود که گروهها و استقرارهایی با یک ویژگی بیانگر، منطقه به منطقه باشند.

4-       میراث ساخته شده بومی، بخشی تفکیک ناپذیر از منظرگاه فرهنگی است و این نسبت و رابطه باید در پیشبرد برخوردهای حفاظت مدنظر قرار گیرد.

5-       میراث بومی نه تنها شکل کالبدی و ساخت بناها، سازه ها و فضاها را، بلکه شیوه ایکه مورد استفاده قرار گرفته و درک شده و سنتها و پیوندهای غیرملموس با انها را نیز شامل می شود.

رهنمودهایی در عمل

1- پژوهش و مستندسازی

هر کار فیزیکی روی ساختاری بومی باید با احتیاط صورت گیرد و پس از تحلیلی کامل از شکل و سازه آن باشد. مستندات باید در آرشیوی قرار گیرد که مورد دسترسی عموم باشد.

2- محوطه، منظر و گروههای بناها

مداخلات روی بناهای بومی باید به شیوه ای عمل شود که تمامین بستر قرارگیری آن، رابطه به منظر کالبدی و فرهنگی و نیز بنایی را نسبت به دیگر مورد احترام قرار دهد.

3- سیستمهای ساختمان سازی سنتی

استمرار سیستمهای ساختمان سازی سنتی و مهارتهای حرفه ای مرتبط برای بیان میراث بومی، امری حیاتی، و نیز برای تعمیر و مرمت این بناها ضروری است. یک چنین مهارتهایی باید نگهداری شده، ثبت و ضبط شود و به نسلهای جدید استادکاران و بنایان چه از طریق آموزش و چه از طریق پرورش منتقل گردد.

تغییراتیکه بطور معقول پاسخگوی تقاضاهای استفاده امروزی است با بکارگیری مصالحی عمل شود که انسجام بیان، ظاهر، بافت و شکل را در تمام ساختار، پاسخگو بوده و نیز پاسخگوی انسجام مصالح بنا نیز باشد.

4- جایگزینی مصالح و بخشها

تغییراتی که مشروعاً پاسخگوی نیازهای استفاده معاصر است می باید از طریق بکارگیری موادی که نگهداشت تداوم بیان، ظاهر، بافت، شکل کلی ساختمان و نداوم مواد ساختمانی مربوط می شود به مرحله اجرا درآید.

5- درخورسازی (انطباق)

درخورسازی و انطباق و دوباره استفاده کردن از ساختارهای بومی باید به شیوه ای اجرا گردد که به تمامیت سازه، شخصیت اش و شکلش احترام گذارد، در عین حال سازگار با استاندادهای قابل قبول زندگی باشد و جایی که بریدگی در استفاده مستمر شکلهای بومی وجود ندارد اصول اخلاقی درون جامعه می تواند به عنوان ابزاری برای مداخله به کار آید.

6- تغییرات و مرمت دوره

تغییرات در طول زمان باید ارزشیابی شده و به عنوان وجوه مهم معماری بومی دریافت شده و درک شود. مطابقت تمام اجزاء یک بنا به یک دوره تنها، معمولاً هدف کار در ساخته سنتی نخواهد بود.

7- پرورش (تربیت)

برای حفاظت ارزشهای فرهنگی بیان بومی، دولت، مراجع مسئول، گروهها و سازمانها باید در موارد زیر تأکید نمایند:

الف) برنامه های زمان بندی شده آموزش برای حفاظتگران در اصول قابل رعایت در میراث بومی

ب) برنامه های زمان بندی شده تربیت که جوامع را در نگهداشت ساختمان سازی سنتی، مصالح و مهارتهای حرفه ای کمک کند.

ج) برنامه زمان بندی شده ای که اطلاعاتی که آگاهی عمومی بومی به ویژه نسل جوان را افزاش دهد.

د) شبکه های منطقه ای در معماری بومی در جهت تبادل خبره گیها و تجربیات.