مرمت گر

اصولي براي ثبت و ضبط بناها، مجموعه بناها و محوطه‌ها (1995)

مصوب يازدهمين اجلاس عمومي ايكوموس در صوفيه اكتبر 1995

 -         از آنجائيكه ميراث فرهنگي، بيان بي‌همتاي دستيافت بشري است؛ و
-         از آنجائيكه ميراث فرهنگي مستمراً در خطر است؛ و
-         از آنجا كه ثبت و ضبط، يكي از راههاي اصلي موجود براي مشخص كردن معني، دريافت، تعريف و تشخيص ارزشهاي فرهنگي است؛ و
-         از آنجا كه مسئوليت حفاظت و نگهداري ميراث فرهنگي نه تنها بر عهده مالكين بلكه متخصصين حفاظت و اهل حرفه، مديران، سياستمداران، اداره‌كنندگاني كه در تمام سطوح دولت و مردم است؛ و
-         از آنجا كه ماده 16 منشور ونيز تكليف مي‌كند، لازم است كه سازمانهاي مسئول و نيز افراد، طبيعت ميراث فرهنگي را ثبت و ضبط نمايند.
از اينرو، هدف اين سند ارائه اصول دلايل، مسئوليتها، تدابير برنامه‌ريزي، محتواها، مديريت و ملاحضات مرتبط به سهيم بودن در ثبت و ضبط ميراث فرهنگي مي‌باشد.

تعاريف واژگان بكار رفته در اين سند:
-         ميراث فرهنگي (Cultural Heritage) نظر به موراد زير دارد: بناها، مجموعه بناها و محوطه‌خت با ارزش ميراثي، مشتمل بر ارزشهاي تاريخي و محيط مصنوع.

-         ثبت و ضبط (Recording): تحصيل اطلاعاتي است كه شكل‌گيري (Configuration) كالبدي، وضعيت و كاربري بناها و محوطه‌ها، در زمان معين را ارائه مي‌دهد و بخش اصلي روند حفاظت به شمار مي‌آيد.

-         گزارشها و ثبت و ضبط (Recirds) بناها: گروه بنها و محوطه‌ها ممكن است مشتمل بر شواهد ملموس و نيز غيرملموس باشد، و بخش اصلي مستندسازي را تشكيل مي‌دهد و مي‌تواند ما را در درك ميراث و ارزشهاي مرتبط با آن ياري رساند. 

دلايل ثبت و ضبط
1-      ثبت و ضبط ميراث فرهنگي به دلايل زير ضرورت دارد:
الف- دستيابي به دانشي براي پيشبرد درك ميراث فرهنگي، ارزشها و تحول آن؛
ب- پيشبرد علاقه و الزام مردم در ارتباط با محافظت ميراث، از طريق انتشار اطلاعات ثبت و ضبط شده كه اجازه مديريت مطلع و كنترل كارهاي ساختماني و تمام تغييرات ميراث فرهنگي را بدهد.
ج – اطمينان حاصل كردن از اينكه نگهداري و حفاظت ميراث فرهنگي حساس به شكل كالبدي، مصالح‌اش، ساختمان و اعتبار فرهنگي و تاريخي‌اش مي‌باشد.

2-      ثبت و ضبط مي‌بايد متقبل در سطح مناسبي از جزئيات باشد كه:
الف- فراهم آوردن اطلاعات براي روند تشخيص، درك، تفسير و ارائه ميراث و پيشبرد الزامات عمومي.
ب- فراهم آوردن ثبت و ضبط دائمي تمام بناها و گروه بناها و محوطه‌هايي كه تخريب شده يا در هر صورت تغيير يافته يا در خطر حوادث طبيعي يا فعاليتهاي بشري هستند.
ج- فراهم آوردن اطلاعات براي مديران و برنامه‌ريزان در سطح ملي، منطقه‌اي و محلي، به منظور اتخاذ تصميمات و سياستهاي مرتبط به برنامه‌ريزي حساس و كنترل توسعه.
د- فراهم آوردن اطلاعات كه برا اساس آن تشخيص استفاده مناسب و پايدار ميسر گرديده، تحقيقات مؤثر، مديريت، برنامه‌هاي نگهداري و كارهاي ساختماني، امكان برنامه‌ريزي پيدا مي‌كند.

3-      ثبت و ضبط ميراث فرهنگي بايد به عنوان يك اولويت ديده شود و بايد موراد بخصوص زير را به عهده گيرد:
الف- زمانيكه يك فهرست جامع ملي، منطقه‌اي تهيه مي‌گردد.
ب- و به عنوان بخش لايتجزاي فعاليت تحقيقاتي و حفاظتي تلقي گردد.
ج- قبل، در حين كار و بعد از هر كار مرمتي، تغيير يا هرگونه مداخله و زمانيكه شواهد تاريخ آن در خلال اينچنين كارهايي كشف مي‌گردد.
د- زمانيكه انهدام كلي يا جزئي، تخريب،ترك كردن يا جابجايي منظور نظر بوده يا جائيكه ميراث به دليل آسيب‌هاي انساني يا عوامل خارجي طبيعت در خطر است.
ه- در حين يا در پي آشفتگي پيش‌بيني نشده و اتفاقي كه مياث فرهنگي را تخريب مي‌كند.و- زمانيكه تغيير كاربري يا مسئوليتي براي مديريت يا كنترل، اتفاق رخ مي‌دهد. 

مسئوليت براي ثبت و ضبط
1-      تعهد در سطح ملي براي حفظ ميراث، مستلزم يك تعهد مساوي در راستاي روند ثبت و ضبط مي‌باشد.

2-      پيچيدگي ثبت و ضبط و روندهاي تفسير، نيازمند آمادگي افراد با مهارت، دانش و آگاهي كامل در مورد وظايف گروهي است. دستيابي به آن ممكن است نيازمند به اجرا درآوردن برنامه‌هاي آموزشي باشد.

3-      ممكن است روند ثبت و ضبط به طور گونه‌اي، در رابطه با همكاري افراد با مهارت باشد از قبيل ثبت‌كنندگان متخصص ميراث، نقشه‌برداران، تهيه‌كنندگان، حفاظت‌گران، معماران، مهندسين، محققين، مورخين تاريخ معماري، باستان‌شناسان روي زمين و زيرزمين و ديگر مشاوران متخصص.

4-      تمام مديران ميراث فرهنگي، مسئول تهيه ثبت و ضبط مناسب، كيفيت و روزآمد كردن ثبت و ضبط هستند. 

برنامه‌ريزي براي ثبت و ضبط
1-      قبل از اينكه يك ثبت و ضبط جديد آماده شود، منابع موجود اطلاعاتي بايد از نظر شايستگي و مناسب بودن مورد بررسي قرار بگيرد:
الف- نوع ثبت و ضبط‌هاي مشتمل بر اينگونه اطلاعات بايستي در بررسيها (نقشه‌ها)، ترسيمها، عكسها، گزارشهاي چاپ شده و نشده و توصيفات و نيز مدارك مرتبط به ريشه‌ها و تاريخ بنا، گروه بناها يا محوطه‌ها تحقيق گردد. تحقيق ضبط و ثبت قديم و جددي هر دو حائط اهميت است.
ب- ثبت و ضبط‌هاي موجود مي‌بايد براي موقعيتهايي مثل آرشيوهاي مردم محلي و ملي، آرشيوهاي شخصي يا نهادي، حرفه‌ايي، فهرست جامع و مجموعه‌ها در كتابخانه‌ها يا موزه‌ها مورد بررسي و جستجو قرار گيرد.
ج- ثبت و ضبط‌ها مي‌بايد از طريق مشورت با افراد و سازمانهايي كه خود مالك‌اند، تصرف كرده، ثبت كرده، ايجاد كرده و حفاظت كرده يا تحقيقاتي را اجرا كرده و يا كساني كه دانشي از بنا، مجموعه‌اي از ساختمانها و محوطه‌ها داشته باشند، صورت گيرد.

2-      نشأت گرفته از تحليل بالا، انتخاب هدف مناسب، سطح و روشهاي ثبت و ضبط مستلزم موارد زير است:
الف- روشهاي ثبت و ضبط و نوع مستندسازي بدست آمده مي‌بايد مناسب با طبيعت ميراث، اهداف ثبت و ضبط، محتوي فرهنگي و سرمايه‌گذاري يا ديگر منابع در دسترس باشد محدوديتهاي اين منابع ممكن است نيازمند يك رويكرد مرحله‌ايي براي ثبت و ضبط باشد اين روشها بايد شامل كتيبه‌ها، تحليلها، عكسها (هوايي يا زميني) عكسهاي اصلاح شده، فتوگرامتري، نقشه‌هاي جغرافيايي، نقشه‌هاي اندازه‌گيري شده، ترسيمها، بررسيهاي ژئوفيزيك، طرحهاي اجمالي، نسخه‌ها و ديگر تكنولوژي‌هاي مدرن و سنتي باشد.
ب- متدولوژي‌هاي ثبت و ضبط تا حد ممكن بايد براي تكنيكهاي غيرمخرب به كار برده شوند و نبايد موجب صدمه‌ايي به شي‌ايي كه مورد ثبت و ضبط قرار مي‌گيرد، بشود.
ج- دليل اساسي و منطقي براي منظور مورد نظر و روش ثبت و ضبط بايد به طور واضح مشخص شود.
د- موادي كه براي جمع و جور كردن اسناد تمام شده استفاده مي‌شود از نقطه نظر بايگاني بايد پايدار باشند. 

محتوي ثبت و ضبط
1-      هر ثبت و ضبطي بايد از طريق موراد زير شناسايي شود:الف) نام بناها، گروه بناها، ياب) شماره ارجاع منحصربفردج) تاريخ گردآوري و تأليف ثبت و ضبطد) نام سازمان ثبت و ضبط‌كنندهه) ارجاع به ثبت و ضبط بناي مرتبط و گزارشها، عكسها، ترسيمي، مستندسازي متني يا مأخذي، باستان‌شناسي و ثبت و ضبط محيطي. 

2-      محل و گستره اثر، گروه بناها يا محوطه‌ مي‌بايد به طور دقيق مشخص شود و اين امر ممكن است از طريق كتيبه، نقشه‌ها، پلان‌ها يا عكسهاي هوايي بدست آيد. 
در نواحي روستايي يك نقشه مرجع يا مثلث‌بندي، ممكن است تنها روش قابل دسترس شناخته شود.
در نواحي شهري يك آدرس يا خيابان مرجع، ممكن است كافي باشد.

3-      ثبت و ضبط جديد مي‌بايد به منابع تمام اطلاعاتي كه مستقيماً از بناها يا گروه بناها يا خود محوطه، قابل تحصيل نيست را توجه دهد.

4-      ثبت و ضبط‌ها مي‌بايد شامل برخي يا تمام اطلاعات زير باشد:
الف) نوع، شكل و ابعاد بنا، اثر يا محوطه؛
ب) ويژگيهاي داخلي و خارجي اثر، گروهي از بناها و محوطه كه تا حدودي مناسب است؛
ج) اعتبار ماهيتي، كيفيتي، فرهنگي، هنري، علمي ميراث و اجزاء و تركيبش و اهميت علمي، هنري، فرهنگي،   
مصالح، بخشهاي تشكيل‌دهنده و ساختمان، تزئينات، آرايش يا كتيبه‌ها، خدمات، منصوبات و مشاين‌آلات.   
ويژگيهاي فرعي ساخت و سازها، باغها، منظرگاهها، ويژگيهاي طبيعي و فرهنگي از محوطه؛
د) تكنولوژي جديد و سنتي و مهراتهاي به كار رفته در ساخت و نگهداري؛
ه) شواهدي بر تثبيت تاريخ ريشه، مؤلف، مالكيت، طرح اصلي، گستره كاربرد و تزئينات؛
و) شواهدي بر تثبيت تاريخ متعاقب موراد كاربرد آن، حوادث مرتبط، تغييرات سازه‌ايي و تزئيناتي، تأثير نيروهاي طبيعي خارجي يا انساني؛
ز) تاريخ مديريت، تعمير و نگهداري؛
ح) عناصر معرف يا نمونه‌هاي مصالح محوطه و ساختمان؛
ط) برآورد شرايط عادي ميراث؛
ي) برآورد روباط كاربردي و بصري، بين ميراث و استقرار آن؛
ك) برآورد خطرها و كشمكشهاي بشري يا حوادث طبيعي، آلودگي محيطي يا كاربردهاي زمين همجوار

با توجه به دلايل مختلف ثبت و ضبط (مراجعه شود به بخش 1و2 در بالا) سطوح مختلفي از جزئيات مورد نياز خواهد بود. تمام اطلاعات بالا به فرض اينكه به طور خلاصه بيان شده باشد، تمام داده‌هاي مهم طرح‌ريزي محلي و كنترل بنا و مديريت را فراهم مي‌آورد. اطلاعات در جزئيات بيشتر معمولاً براي مالكيت محوطه يا بنا، مقاصد مدير يا استفاده‌كننده براي حفاظت نگهداري و استفاده ضرورت دارد. 

مديريت، پخش، سهيم بودن در ثبت  ضبط
1-      ثبت و ضبط بايد در يك آرشيو سالم نگهداري شود و محيط آرشيو بايد بقاي اطلاعات و مصون بودن آن را از فرسايش را بر اساس استانداردهاي شناخته شده بين‌المللي تضمين كند.

2-      يك نسخه كامل پيش‌نويس شده يك چنني ثبت و ضبطهايي بايد در مكان مجزاي امني نگهداري شود.

3-      نسخه‌هاي اينگونه ثبت و ضبط‌ها به منظور تحقيق، كنترلهاي توسعه و مراحل قانوني و اجرائي بايد در اختيار مقامات قانوني، حرفه‌اي‌هاي علاقمند و مردم در جاي مناسب قرا رگيرد.

4-      ثبت و ضبط‌هاي روزآمد بايد به طور خوانا مورد استفاده قرار گيرد تا حد ممكن در محل به منظور تحقيق در ميراث، مديريت و نگهداري شود.

5-      شكل ثبت و ضبطها بايد استاندارد شده باشد و براي سهولت تغيير و اطلاح اطلاعات در سطح محلي، ملي، بين‌المللي بايد ثبت و ضبطها فهرست‌بندي شوند.

6-      مجمع مؤثر، مديريت و توزيع اطلاعات ثبت و ضبط مستلزم درك و كاربرد مناسب فن اطلاعاتي جديد مي‌باشد.

7-      محل ثبت و ضبط بايد براي عموم در نظر گرفته شود.

8-      در زمان مناسب گزارشي از نتايج اصلي هرگونه ثبت و ضبط بايد پخش و منتظر شود.